Denetimli Serbestlik Nedir?
Yasa tarafından belirlenen süre içerisinde, kişinin cezasının sosyal hayat içerisinde infazına olanak sağlayan bir ceza hukuku kurumuna “Denetimli Serbestlik” denir.
Denetimli serbestlik ilk çıktığı zamanlarda “örtülü af mı?” diye epeyce tartışılmıştır.
Denetimli serbestlik uygulaması, ceza yargılamasının bir parçasıdır.
Denetimli serbestlikle birlikte suç işleyen kişinin cezasının sosyal hayat içerisinde infazı mümkün olmaktadır.
5275 sayılı Ceza İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesinde düzenlenen Denetimli Serbestlik uygulamasıyla hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini sağlamak amaçlanmaktadır.
Halk arasında 5275 sayılı Ceza İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesi Denetimli Serbestlik Yasası diye adlandırılmaktadır.
Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar;
- kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
- bir konut ya da bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
- belirlenen yerlere gitmemesi ve belirlenen programlara katılması
yükümlülüklerinden bir ya da birden fazlasına tabi tutulması mümkündür. Kararı denetimli serbestlik müdürlüğü vermektedir. Ayrıca hükümlünün riskleri ve ihtiyaçları dikkate alınarak değişiklik yapılabilmektedir.
Ceza Davalarına Bakan Avukatlar en Doğru Bilgiyi Verir
Denetimli serbestliğin uygulanması suçun niteliğine, cezanın miktarına ve hükümlünün kişiliğine göre farklılık gösterir. Bu konuda en net bilgiyi size en iyi ceza davalarına bakan avukatı en doğru şekilde verebilecektir. Denetimli serbestlikten faydalanmak için hükümlünün bazı şartlara sahip olması gerekir.
- Hükümlünün son 6 ayını açık cezaevinde geçirmiş olması veya geçiş hakkı elde etmiş olması
- Hükümlünün iyi halli olması
- İnfaz Hakimliğine Denetimli Serbestlikten Yararlanma Dilekçesi vermiş olması
- Cezaevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalmış olması
- Ağır tıbbi rahatsızlık veya yaşlılık dolayısıyla hayatını kendi başına sürdürmekte güçlük çekenlerin koşullu salıverilmelerine 3 yıl kala denetimli serbestlik hükümleri uygulanabilmektedir.
Belirtmiş olduğumuz koşulların varlığı halinde hükümlünün denetimli serbestlikten faydalanması mümkündür.
Fakat denetimli serbestlik kapsamında salıverilmenin ardından hükümlüye düşen bazı yükümlülükler bulunmaktadır.
Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumda tekrar cezaevine gönderilebilir.
Yeni Denetimli Serbestlik Yasası Nedir?
671 sayılı KHK ile 01.07.2016 tarihinden önce işlenmiş olan suçlar açısından ayrı bir denetimli serbestlik ve infaz sisteminin uygulanacağı kanunlaştırılmıştır. Buna göre, denetimli serbestlik süresi 2 yıl olacaktır.
Hapis cezasına mahkum edilmiş olan hükümlülerin cezalarının 1/2’sini yani yarısını ceza infaz kurumlarında geçridikten sonra, belirli şartlara ve koşullara uymaları halinde, koşullu salıverilme hükümlerinden faydalanma imkanına sahip olacaklardır.
01.07.2016 tarihinden sonra işlenen suçlarda 671 sayılı KHK uygulanmayacaktır. 01.07.2016 tarihinden sonra işlenen suçlarda 5275 sayılı kanunun 105/A maddesi uygulanacaktır.
Mahkumiyet kararının ne zaman verildiği değil suçun işleniş tarihine bakılacaktır.
671 sayılı KHK tüm suçlar için geçerli değildir.
Aşağıdaki suçları işleyen hükümlüler 671 sayılı KHK hükümlerinden yararlanamaz:
- Kasten öldürme suçu (madde 81,82),
- Altsoya,üstsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumunda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama,
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (madde 102,103,104,105),
- Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar: Haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme ve yayma, verileri yok etmeme (madde 132,133,134,135,136,137,138),
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti (madde 188),
- Devletin güvenliğine karşı suçlar (örgüt üyeliği suçu dahil),
- Anayasal düzene karşı suçlar,
- Milli savunmaya karşı suçlar,
- Devlet sırlarına karşı suçlar,
- TMK (Terörle Mücadele Kanunu) kapsamına giren suçlar, örneğin örgüt propagandası suçu,
- Örgütlü tüm suçlar (Örgüt üyeliği suçu, yöneticiliği veya kuruculuğu suçlarıyla birlikte işlenen yağma, hırsızlık, adam öldürme vb. gibi tüm suçlar KHK kapsamı dışındadır),
- Koşullu salıverilme hakkı geri alınan hükümlüler (infazı yananlar) aynı hüküm nedeniyle,
- Borçlar ve tazminatlar ödenmediği takdirde 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu gereği bankacılık zimmeti suçu,
- Cezaevinde disiplin cezası alıp da cezası henüz disiplin kurulunca kaldırılmayanlar,
- Taahhüdü ihlal suçu işleyenler.
bu kapsam dışında tutulmuştur. Yani belirtilen suçlardan herhangi birisinin işlenmesi durumunda 671 nolu KHK’den yararlanılamayacaktır.
Denetimli Serbestlikte Önemli Şartlardan Biri de Hükümlünün İyi Halli Olması
Hükümlülerin, denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için, aranan en önemli şartlardan birisi hükümlünün iyi halidir.
Hükümlünün iyi halli olup olmadığı ceza infaz kurumu veya cezaevi yöneticileri tarafından hazırlanacak olan değerlendirme raporuyla belirlenir.
Eğer cezaevince hazırlanan raporda hükümlünün iyi halli olmadığı belirtiliyorsa, denetimli serbestlikten yararlanamayacaktır. Ancak bu rapora karşı itiraz etme hakkı bulunmaktadır.
Denetimli Serbestlikten Yararlanmak İçin Yazılacak Dilekçe
Hükümlü, talep ettiği takdirde denetimli serbestlik uygulamasından faydalanabilir. Talep etmezse yani dilekçeyle başvuru yapmazsa bu haktan yararlanamaz. Yani denetimli serbestlik yasası kendiliğinden çalışan işleyen bir yasa değil.
Hükümlü cezaevindeyken onu temsil eden ceza davalarına bakan avukatı denetimli serbestlikten faydalanmak istediğini beyan ederek hukuki sürecin başlamasını sağlayabilir.
Denetimli Serbestlikten Yararlanma Dilekçesi İnfaz Hakimliğine gönderildiğinde bu talebe en kısa sürede yanıt verilecektir.
Hükümlünün koşulları incelenecek, ilgili koşullar da mevcutsa talep kabul edilecektir.
Hükümlü serbest bırakıldıktan sonra toplum içindeki hal ve hareketleri gözlenecektir.
Gözlem süresi boyunca kuralları ihlal eden hükümlü cezaevine tekrar girebilir.
Çocuk Olan Hükümlülerde Denetimli Serbestlik Yasası Nasıl Uygulanır?
Çocuk cezaevinde hükümlü olarak çocuk eğitimevine gönderilmiş olanlardan eğitimine devam etmeyenler 18 yaşını doldurduklarında, eğitimine devam edenlerse 21 yaşını bitirdiklerinde suç türüne ve cezaevinde kaldıkları süreye bakılmaksızın açık cezaevine gönderilirler. Açık cezaevine geçmiş olan çocukların 18 yaşını doldurmasından önce işlediği diğer suçların cezaları ne kesinleşirse kesinleşsin açık cezaevinde infaz edilecektir. Çocuk hükümlülerin denetimli serbestlikten yararlanabilmeleri için toplam cezalarının 1/5’ini çocuk eğitimevinde geçirmiş olması ve koşullu salıverilmesine 1 yıl kalması gerekmektedir. Böylelikle çocuk hükümlüler de denetimli serbestlikten faydalanabileceklerdir.
Denetimli Serbestlik Yasasının İhlali ve Sonuçları
Denetimli serbestlik koşullarına sahip olan hükümlü, bu uygulamadan faydalansa dahi gerekli hükümlere uymadığı takdirde ağır yaptırımlarla karşılaşması mümkündür. denetimli serbestliğin ihlal edildiğinden söz edebilmemiz için bazı şartların gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Hükümlü, bu yasadan faydalanarak tahliye olduktan sonra 3 gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurmamışsa ve hükümlünün müdürlük tarafından belirlenmiş olan programa iki kez uymamışsa (Bu durum programa uymamada ısrar olarak kabul edilecektir.) denetimli serbestliğin ihlal edildiğini söyleyebiliriz. Bunların dışında hükümlü kendi isteğiyle de denetimli serbestlikten feragat edebilmektedir ki uygulama bu duruma pek sık rastlanmaz.
Hükümlünün bu yükümlülüklerine uymaması neticesinde:
Hükümlü, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının infaz edilmesi için tekrardan cezaevine alınacaktır.
Dışarıda denetimli serbestlik uygulaması kapsamında geçirmiş olduğu süre cezasından indirilecektir.
Dolayısıyla hükümlü, imza, programa uyma ve müdürlüğe başvurma yükümlülüklerini mutlaka yerine getirmelidir. Aksi takdirde cezaevine dönmesi kaçınılmaz olacaktır.
Çocuk Hükümlülerde Denetimli Serbestlik Yasası Nasıl Uygulanır?
Çocuk cezaevinde hükümlü statüsü kazanarak çocuk eğitimevine gönderilen hükümlülerden eğitimine devam etmeyenler 18 yaşını bitirdiklerinde, eğitimine devam edenler 21 yaşını bitirdiklerinde suç türüne bakılmaksızın ve olan eğitime devam etmeyenler on sekiz yaşını bitirdiklerinde, eğitime devam edenler ise yirmi bir yaşını bitirdiklerinde suç türüne ve cezaevinde kaldığı süreye bakılmaksızın açık cezaevine gönderilir. Açık cezaevine geçen çocukların 18 yaşını doldurmadan önce işlediği diğer suçların cezaları da ne zaman kesinleşirse kesinleşsin açık cezaevinde infaz edilir.
Çocuk hükümlülerin denetimli serbestlik yasasından yararlanabilmesi için toplam cezalarının 1/5’ini çocuk eğitimevinde geçirmesi ve koşullu salıverilmesine 1 yıl kalması gerekir.
Denetimli Serbestliğe Uymama
Hükümlü denetimli serbestlik yasası ile getirilen kurallara uyacağını taahhüt ettiği için tahliye edilmektedir.
Denetimli serbestliğe uymama halinde kişinin yararlandığı infaz şekli ortadan kalkar.
Denetimli serbestlik uygulamasının ihlali halinde hükümle tekrar cezaevine alınır.
Denetimli serbestlik, birçok farklı şekilde ihlal edilebilir.
Aşağıdaki şartlara uymayan hükümlünün denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiği kabul edilmektedir:
1. Tahliye Olduktan 3 Gün İçinde Başvurma Şartının İhlali
Hükümlü tahliye olduktan sonra üç gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurarak hakkındaki tedbire uygun programa katılmaya başlamalıdır. Bu kurala uymadığı taktirde denetimli serbestlik yasasını ihlal etmiş sayılır. Denetimli serbestlik yasası ihlal edildiğinde hükümlü yararlandığı şartlı tahliye hakkını kaybederek tekrar cezaevine alınır.
2. Hükümlünün Denetimli Serbestlik Müdürlüğü Programına Uymamada Israr Etmesi
Hükümlü denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenen programa devam etmek zorundadır. Hükümlünün müdürlüğün belirlediği “programa riayet etmemede ısrar etmesi” halinde denetimli serbestlik yasası ihlal edilmiş sayılır. Uygulamada belirlenen programa iki kez riayet edilmemesi “programa uymamada ısrar” olarak kabul ediliyor. Nitekim Yargıtay, bir kez imza atmayan bir kez de görüşmeye gitmeyen kişinin denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiğini kabul etmiştir (Yargıtay 4. Ceza Dairesi – 2015/1863 karar).
3. Hükümlünün Denetimli Serbestlik Yasasından Yararlanma Talebinden Vazgeçmesi
Hükümlü, denetimli serbestlik yasasından faydalanarak tahliye olduktan sonra kendiliğinden de bu hakkından feragat edebilir. Hükümlü açısından denetimli serbestlik tedbirleri daha ağır gelebilir, özel bir gerekçe göstermeden talepte bulunursa denetimli serbestlik kanunu nedeniyle yapılan uygulamaya son verilerek cezası cezaevinde infaz edilmeye devam edilir.
Denetimli Serbestlik Yasası’nın İhlali ve Sonuçları
Denetimli serbestliğe uymama, hükümlünün daha ağır sonuçlarla karşılaşmasına neden olabilir. Prensip olarak denetimli serbestlik yasasını ihlal eden hükümlü, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının infaz edilmesi için tekrar cezaevine alınır. Ancak dışarda denetimli serbestlik kanunu uygulamasından yararlanarak geçirdiği süreler cezasından indirilir. Yani denetimli serbestlik dosyası kapatılana kadar kişinin dışarda geçirdiği süreler aynen cezaevinde geçirilmiş gibi kabul edilir.
Denetimli serbestlik uygulamasında hükümlüler en çok imza ihlali yapmaktadır. İmzaya gitmemek de önemli bir denetimli serbestlik kuralının ihlalidir. Üst üste iki kez imza ihlali yapanların denetimli serbestlik kararı geri alınır.
Hükümlünün tahliye olduktan sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne 3 gün içinde müracaat zorunluluğu vardır. Hükümlü, 3 günlük sürenin bitiminden itibaren 2 gün içinde müracaat etmezse hakkında TCK md. 292’de düzenlenen “Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması” gereği soruşturma başlatılır. Aynı durum, kapalı cezaevine iade kararı verilip de 2 gün içinde en yakın Cumhuriyet Başsavcılığına müracaat etmeyen hükümlüler için de geçerlidir.
Denetimli Serbestlik hükümlerinin nasıl uygulanacağı Denetimli Serbestlik Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
Denetimli Serbestlik ve Suçta Tekerrür
Suçta tekerrür, ilk işlediği suç kesinleşen hükümlünün belli bir süre sonra ikinci bir suç işlemesidir. Hükümlünün işlediği ikinci suça “tekerrür” hükümleri uygulanarak koşullu salıverilme tarihi hesaplanır. İşlediği ikinci suç da kesinleşen hükümlünün üçüncü bir suç işlemesi halinde “ikinci kez tekerrür” söz konusu olur.
Tekerrür hükümleri açısından özellikle vurgulamak gerekir ki; ilk kez tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilir. Ancak, “ikinci kez tekerrür” hükümleri uygulanan hükümlünün denetimli serbestlik tedbirinden ve koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanması mümkün değildir.
Koşullu Salıverilme Şartları ve Denetimli Serbestlik Yasası
Koşullu salıverilme (şartlı tahliye), cezasının bir kısmı cezaevinde infaz edilen “iyi halli” hükümlünün, cezasının kalan kısmını dışarda toplum içinde belli şartlara uyarak geçirmesini sağlayan bir cezanın infazı kurumudur. Koşullu salıverilme süresi denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı tarihin tespiti açısından önemlidir. Yukarıda açıkladığımız üzere, 01.07.2016 tarihinden önce işlenen suçlarda koşullu salıverilme tarihine 2 yıl, 01.07.2016 tarihinden sonra işlenen suçlarda koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kalan iyi halli hükümlü denetimli serbestlik yasasından yararlanabilir. 5275 Sayılı Ceza İnfaz Kanunu‘nun 107. maddesine göre koşullu salıverme şartları şu şekildedir:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan iyi halli hükümlüler, 30 yıl fiilen cezaevinde kaldıktan sonra koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanabilirler.
- Müebbet hapis cezası alan iyi halli hükümlüler, 24 yıl fiilen cezaevinde kaldıktan sonra şartlı salıverme hükümlerinden yararlanabilirler.
- Siyasi suçlar ve örgütlü suçlarlardan hapis cezası alan iyi halli hükümlüler, cezalarının 3/4’ünü iyi halli olarak cezaevinde geçirerek koşullu salıverme hükümlerinden yararlanabilirler.
- Diğer tüm süreli hapis cezalarına mahkumiyet halinde, hükmedilen hapis cezasının 2/3’ünün iyi halli olarak cezaevinde geçiren hükümlü koşullu salıverme hükümleri uygulanarak tahliye edilir.
Ceza Davalarına Bakan Avukatı
Denizhan Aktoprak
+90 542 817 76 36
